Sla navigatie over

Opinie: Van god los, maar niet zinloos

In zijn opiniestuk ‘Het is ons nihilisme dat in ons gezicht ontploft’(DS 24 november) koppelt theoloog Frans Van Looveren het ‘homegrown’ moslimterrorisme aan de verlichting, die volgens hem geen zingevend kader zou scheppen. Nu ben ik net als Voltaire bereid alles te doen opdat Van Looveren zijn mening kan zeggen en schrijven, maar ik ben het helemaal niet met hem eens.

De verlichting was gericht tegen de misbruiken en privilegies van de adel en de clerus, die tot dan geen enkel belang schonken aan de rechten en vrijheden van het individu. Het is pas onder impuls van de verlichting dat elke mens beschouwd en aanvaard werd als een uniek en onaantastbaar wezen, dat met gebruik van de rede afstand kon nemen van bijgeloof, intolerantie en onderdrukking. Het verlichtingsdenken heeft geleid tot de afschaffing van de slavernij (die toen door de Kerk werd verdedigd), de vrijheid van meningsuiting, de scheiding van geloof en staat, de gelijkwaardigheid van elke mens (wat leidde tot de emancipatie van de vrouw) en het recht op zelfbeschikking.

De Rechten van de Mens

Die verlichtingswaarden vormen ook de essentie van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Die kwam er in 1948 als antwoord op bepaalde ideologieën van de twintigste eeuw die net die waarden wilden uithollen. Denk aan het extreem nationalisme, communisme, fascisme en de theocratie, die sinds de Iraanse Revolutie aan een indrukwekkende comeback bezig is. Juist als het individu ondergeschikt wordt gemaakt aan de gemeenschap, als de persoonlijke vrijheid moet plaatsmaken voor een nationalistisch, religieus of collectivistisch fanatisme, verwordt de mens tot een beest. Het zijn de ideeën van de theocratie die zoveel onheil veroorzaken. Het zijn vaak de al te letterlijke lezingen van de zogenaamd ‘heilige boeken’ die jonge, beïnvloedbare jongeren op de weg van de jihad zetten en hun radicale afkeer mogelijk maken voor afvalligen, andersgelovigen en ongelovigen.

Kiezen om te leven zonder ‘God’ wil geenszins zeggen dat je kiest voor een zinloos bestaan.

Alleen een eng denkend mens kan zoiets bedenken. Wie zijn zingeving niet zoekt in een hogere macht of in het hiernamaals, maar in het menselijk leven hier en nu op aarde, vindt ook betekenis.

Het zingevende kader van de verlichting staat te lezen in diezelfde Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. ‘Alle mensen worden vrij geboren’. ‘Je hebt recht op leven in vrijheid en veiligheid’. ‘Je hebt het recht op vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst’. ‘Je hebt recht op onderwijs dat gericht is op de volle ontwikkeling van de menselijke persoonlijkheid en op de versterking van de eerbied voor de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden.’ Maar deze normen en waarden houden ook plichten in ten aanzien van de medemens: ‘Je hebt ook plichten tegenover de mensen om je heen, zodat ook hun mensenrechten kunnen worden beschermd.’ Het is op basis hiervan dat we anderen niet mogen aandoen wat we niet willen dat ons wordt aangedaan. Het is op basis van de rede dat we geen blind geweld en terreur mogen aanvaarden en dat we er alles moeten aan doen om dat te stoppen.

Katholieke schuldgedachte

De strijd die we vandaag leveren is er een tegen de ondermijners van onze duur bevochten rechten en vrijheden. Ik bestrijd dan ook met vuur de uitspraak van Van Looveren dat ‘iedere samenleving het geweld krijgt dat bij haar past’. Dat is een typische katholieke schuldgedachte. Onze samenleving is net doordesemd van de overtuiging dat we onze geschillen niet langer moeten oplossen volgens het oudbijbelse principe van oog om oog tand om tand. Het standpunt van Van Looveren tekent de starheid van sommige geesten, de hang naar oude zekerheden, het geloof in de traditie, de revitalisering van de religie, de afkeer voor de rede.

Onze regering moet nu doen wat ze kan om de veiligheid van de burger maximaal te beschermen, zonder te raken aan zijn fundamentele rechten en vrijheden. Maar die bescherming is nodig omdat er fanatici zijn die ons met terreur opnieuw de middeleeuwen willen in catapulteren. Voor zo’n samenleving pas ik. Sterker, ik ga ertegen in verzet.

Dit opiniestuk verscheen op donderdag 26 november 2015 in De Standaard.

Zoek nieuwsberichten
Meest recente berichten

Gemaakt door Code Nation via NationBuilder