Sla navigatie over

Overlijden Karel Poma: "Een groot liberaal die velen inspireerde en deed nadenken"

Onder de regering van Leo Tindemans was Karel Poma de allereerste staatssecretaris voor leefmilieu (1974 – 1977). Als minister van cultuur, in de jaren tachtig, liberaliseerde hij met succes het medialandschap. Gedurende 20 jaar, van ’65 tot ’85, was hij bovendien ononderbroken lid van het Federaal parlement en bleef heel zijn leven partijmilitant in hart en nieren. "Samen met Frans Grootjans, Herman Vanderpoorten en Willy De Clercq behoorde hij tot drijvende krachten van de opmars van het liberalisme in Vlaanderen vanaf de jaren 60. Ik wens de familie en vrienden van Karel Poma in naam van Open Vld veel sterkte met dit verlies," reageert Gwendolyn Rutten.

Boek op 94-jarige leeftijd

Poma was een fervent verdediger van de idealen van de Verlichting. In 2009 won hij al de Prijs Vrijzinnig Humanisme die tweejaarlijks wordt uitgereikt door de Humanistisch Vrijzinnige Vereniging HVV. Dit jaar, op 94-jarige leeftijd, schreef hij nog een lijvig en zeer gedocumenteerd boek ‘De Verlichting Belicht’ over datzelfde thema. `Dit boek’, zei Poma daarover, ‘is geschreven voor de onwetenden over de Verlichting, voor de aarzelenden, voor de onverschilligen. Voor diegenen die niet de tijd hebben om na te denken over het probleem van onze beschaving, de overgrote meerderheid van de bevolking.’ Tot enkele weken geleden bleef Poma ook lezingen geven over de noodzaak om de Verlichtingsidealen verder te verwezenlijken.
Vrijheid

Zijn belangstelling voor de rechten van de mens kreeg al in een vroeg stadium gestalte. Als student en lid van het Liberaal Vlaams Studentenverbond ging hij in het verzet tegen de Duitse bezetters. Tot het einde van zijn leven waarschuwde Poma voor de gevaren van een extreem nationalisme, het marxisme en het religieus fundamentalisme. ‘De kern van de Verlichting en aldus van de West-Europese cultuur was voor Poma de ‘menselijke waardigheid’, nl. het respect voor de andere. De kern van zijn mensbeeld was de vrijheid. van het individu. 


Integrale tekst in memoriam door Gwendolyn Rutten

Geachte mevrouw Poma, beste familieleden,
Geachte vertegenwoordiger van het koningshuis,
Beste vrienden van Karel Poma,

Het is met enige schroom dat ik hier op vraag van de familie het woord voer op de uitvaart van Baron en Minister van Staat Karel Poma.

Zijn politieke loopbaan situeerde zich immers in de tweede helft van de vorige eeuw en er zijn zeker heel wat andere politici die hem beter hebben gekend dan ikzelf.

Maar om het met de woorden van meneer Poma – want zo sprak ik hem aan – te zeggen “wie zijn verleden niet kent, kan niet aan de toekomst bouwen”.

Als voorzitter van de partij die hij gedurende zijn hele leven zò graag zag, en voor wie hij zoveel opgeofferd heeft, ken en waardeer ik het verleden van Karel Poma.

Het is dan ook een grote eer om hier van hem afscheid te mogen nemen. In naam van de vele tienduizenden leden en honderdduizenden kiezers van onze partij wil ik een laatste groet en hulde brengen aan Karel Poma. Een man die, in welke positie ook, steeds zijn tijd ver vooruit was.

Karel Poma was vanaf 1965 senator, later volksvertegenwoordiger en tenslotte minister voor de toenmalige PVV. Samen met Frans Grootjans, Herman Vanderpoorten en Willy De Clercq zorgde hij er in de jaren zestig, zeventig en tachtig voor dat het liberalisme doorbrak in Vlaanderen en vele electorale successen boekte. Daarbij beklemtoonde hij steeds de vrijzinnige component in het liberalisme. Die vrijzinnigheid inspireerde hem om – lang voor vele anderen er klaar voor waren – de menselijke vrijheden en zelfbeschikking maatschappelijk tot hun recht te laten komen. Zo ondertekende hij samen met wijlen Willy Calewaert een voorstel tot wijziging van de abortuswetgeving. De wetswijziging zou pas in 1990 goedgekeurd geraken, na het einde van zijn parlementaire loopbaan, dankzij zijn bondgenote Lucienne-Herman Michielsens.

Karel Poma pleitte tijdens gans zijn parlementaire loopbaan voor de gelijkberechtiging van gelovige en niet-gelovige Belgen. Met de goedkeuring van het “voorstel Poma” werden in 1974 de woorden “zo helpe mij God” uit de eedformule geschrapt. Het parlement gaf daarmee duidelijk aan dat levensbeschouwing een privé-aangelegenheid was.

In 1974 werd hij staatssecretaris in de regering van wijlen Leo Tindemans. Opnieuw was Karel Poma zijn tijd vooruit. Hij was immers de allereerste staatssecretaris bevoegd voor milieu. Of, zoals Luc Van der Kelen het recent nog omschreef “Karel Poma was al groen toen de groenen nog niet bestonden.” Als doctor in de scheikunde en werkzaam bij de Antwerpse Waterwerken wist hij waarover hij sprak. Hij schreef er ook een indringend boek over onder de titel Knoeien met ons leefmilieu. Op televisie verklaarde hij toen onomwonden dat België het vuilste land van de wereld was. Dat zou en moest veranderen, aldus Poma. En zo gebeurde ook. 

In 1981 werd Karel Poma Vice-voorzitter van de Vlaamse Executieve onder leiding van Gaston Geens en de nieuwe Minister van Cultuur. Ook op dat terrein verzette hij bakens.  Onder zijn impuls werden de Singel, het MUHKA en de Filharmonie van Vlaanderen opgericht, hij schakelde de privésector in om het Festival van Vlaanderen, het Ballet van Vlaanderen, de Bourlaschouwburg en de Ancienne Belgique te redden. Hij ondersteunde de commerciële film en de hedendaagse plastische kunsten én hij zorgde voor de overleving van de Antwerpse Zoo.

Maar zijn meest opvallende verwezenlijkingen lagen op het vlak van het mediabeleid. Hij realiseerde het decreet op de vrije radio’s waardoor het BRT-radiomonopolie werd doorbroken. Zo legde hij de basis voor de oprichting van commerciële televisie in Vlaanderen, iets wat later werd gerealiseerd door zijn opvolger Patrick Dewael. De huidige minister van cultuur Sven Gatz heeft dan ook gelijk als hij stelt dat Karel Poma een van de belangrijkste cultuurministers van Vlaanderen was.

In 1985 bereikte hij de pensioengerechtigde leeftijd en besloot om zich politiek terug te trekken. Hij wilde de jongere generaties  immers àlle kansen geven. Het tekent Karel Poma. Hij had nooit heimwee naar de macht, want hij putte uit de kracht van zijn ideeën. Karel Poma bleef achter de schermen een actieve militant en een onvermoeibare pleitbezorger van het liberalisme. Een loyale partijman ook, die het engagement opnam om zijn partij mee te sturen door boeiende maar soms woelige partijpolitieke wateren. Na de omvorming van de PVV tot VLD werd hij voorzitter van onze statutaire commissie. Daar zorgde hij ervoor dat de lijn van de partij in overeenstemming bleef met haar humanistische uitgangspunten, : vrijheid, gelijkwaardigheid en broederschap.

Karel Poma was bij uitstek een sociaal, een humanistisch en een vrijzinnig liberaal. Hij was een groot pleitbezorger van het pluralisme en keerde zich met verve tegen elke vorm van religieus dogmatisme. Om die reden won hij in 2009 de tweejaarlijkse prijs voor Vrijzinnig Humanisme van het Humanistisch Verbond Vlaanderen. Guy Verhofstadt, die de laudatio voor Karel Poma voor zijn rekening nam, verwoordde toen treffend wat voor een uitzonderlijk mens Karel Poma was. “Karel Poma staat synonymiem voor een aantal waarden – en het komt niet vaak voor om zoveel waarden en idealen in één persoon te zien samenvallen” zei hij.  “Ik heb het over dienstbaarheid, loyauteit, rechtlijnigheid, verdraagzaamheid, volhardend, democraat in hart-en-nieren, trouw aan principes en vrienden, rechtschapen en een liberaal in de ware betekenis van het woord.

De waarden en idealen die Karel Poma dreven, koesterde hij al van jongsafaan. Als lid van het Liberaal Vlaams Studentenverbond sloot Karel Poma als vanzelfsprekend aan bij het verzet tegen het nazisme. Hoe zachtaardig en humoristisch hij ook was in het dagelijkse leven, zo vastberaden en onverbiddelijk trok hij intellectueel ten strijde tegen extremisme. Karel Poma gaf geen millimeter toe aan extremisten van links of van rechts. Karel Poma ademde zijn leven lang tolerantie, behalve voor de intoleranten. Dat deed hij, omdat hij beter dan wie ook besefte hoe belangrijk de menselijke vrijheid was. Juist om die reden bleef hij ook tot het einde van zijn leven onvermoeibaar actief.

In september van dit jaar stelde hij op het Schoon Verdiep in Antwerpen zijn nieuwste boek De Verlichting belicht voor.  Het is een boek van iemand met ervaring uit de 20ste eeuw, geschreven voor de mensen van de 21ste eeuw. Het is een bijzonder interessant boek waarin Karel Poma opkomt voor het ideaal van de Verlichting.  De kern van de Verlichting was voor hem de waardigheid en de vrijheid van de mens. ‘De filosofie van de Verlichting gaat uit van de perfectibiliteit van de mens en verwijst naar de toekomst. Het is de filosofie van het optimisme,‘ schreef Poma in navolging van de filosoof Karl Popper. Want jawel, ook voor Karel Poma was ’optimism a moral duty’.

‘Dit boek’, schreef Poma, ‘is geschreven voor de onwetenden over de Verlichting, voor de aarzelenden, voor de onverschilligen. Voor diegenen die niet de tijd hebben om na te denken over het probleem van onze beschaving, de overgrote meerderheid van de bevolking.’ Dit boek kwam dus net op tijd. Juist op een ogenblik dat zoveel mensen twijfelen aan de kracht van de rede en de vooruitgang maakte een 94-jarige staatsman ons weer duidelijk waarvoor we moeten strijden. In een tijd waarin extremisme, gewelddadig fanatisme en populisme hoogtij voeren, waarin mensen omwille van hun geloof op een gruwelijke manier vermoord worden, kwam dit boek als een verademing. Meer nog, het is het politieke testament van iemand die heel goed besefte en zèlf ervaren had wat onvrijheid betekent. Het is aan de nieuwe generaties om de draad die Poma aanreikte weer op te nemen en door te trekken, tegen de angst en onzekerheid in.

Geachte familieleden,
Beste vrienden,

Doorgaans zegt men van een man die bijna 95 jaar is geworden dat hij toch een mooi en lang leven heeft gehad, en dat is natuurlijk ook zo. Maar toch was het overlijden van Karel Poma onverwacht en onwezenlijk. Karel was er altijd en overal. Hij klaagde nooit, zat steeds vol ideeën en zijn humor was aanstekelijk. Ja 94 jaar is oud, maar Karel leefde graag en hij had nog zoveel te doen. Tot zijn laatste dagen bleef hij uitnodigingen aanvaarden om te komen spreken over zijn nieuw boek. Tot het einde bleef hij de jongeren onder ons – en dat waren wij vanuit het gezichtspunt van Karel zowat allemaal – aanvuren om verder te strijden voor de vrijheid. Hij was en bleef een verzetsman. Iemand die zich nooit of te nimmer wou en zou neerleggen bij dwang of onderdrukking. Het is nu aan ons om de fakkel die hij decennialang vasthield, verder hoog te houden en het licht te laten schijnen in de duisternis, ook al heeft de duisternis het niet begrepen…

En al is Karel Poma niet meer onder ons, zijn geest blijft in ons leven. We kunnen hem alleen eren door zijn werk verder te zetten.

Meneer Poma,

Onze grote liberale familie neemt vandaag afscheid van u. We zijn blij dat we u mochten kennen en zijn u bijzonder erkentelijk. We zullen u nooit vergeten en zullen uw boeken en ideeën verder verspreiden.

Hoog banier!
Vaarwel, Karel Poma.


 

Zoek nieuwsberichten
Meest recente berichten

Gemaakt door Code Nation via NationBuilder